Vaststelling met ondervraging door een gerechtsdeurwaarder in Marokko: de beschikking op verzoekschrift
Een pand dat in uw afwezigheid bezet is, een huurder die vertrokken is zonder de sleutels terug te geven, een werkgever die betwist iemand in dienst te hebben gehad: voor u naar de rechter stapt, moet u een feit kunnen bewijzen. De vaststelling door een commissaire judiciaire (vroeger huissier de justice, de Marokkaanse gerechtsdeurwaarder) is de veiligste manier om het vast te leggen.
Moet ter plaatse ook een persoon worden ondervraagd, dan beveelt de voorzitter van de rechtbank de vaststelling op eenvoudig verzoekschrift. Dit artikel licht die procedure toe.
De rechtsgrond
Twee teksten regelen de procedure:
- Het nieuwe Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (wet nr. 58.25), van kracht sinds 24 augustus 2026. Artikel 225 geeft de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg de bevoegdheid om op verzoekschrift een vaststelling, een ondervraging, een aanmaning of elke dringende maatregel te bevelen waarvoor geen bijzondere bepaling geldt. De ondervraging („istijwab”) wordt er voortaan uitdrukkelijk in genoemd.
- Wet nr. 46.21 tot regeling van het beroep van commissaire judiciaire, die wet nr. 81.03 heeft vervangen. Artikel 43 laat de commissaire judiciaire toe zuiver materiële vaststellingen „zonder enige mening” te doen, op rechterlijk bevel of op rechtstreeks verzoek van de betrokkene, en processen-verbaal van ondervraging op te stellen op rechterlijk bevel.
De bevolen maatregel mag de rechten van de partijen niet schaden. Hij kan ook worden gevraagd als het geschil al bij een rechtbank aanhangig is.
Eenvoudige vaststelling of vaststelling met ondervraging
Om een materieel feit vast te leggen (de staat van een pand, de aanwezigheid van een bewoner, werken), is geen beschikking nodig. De commissaire judiciaire treedt op op rechtstreeks verzoek van de betrokkene, die zijn hoedanigheid en belang moet aantonen.
Om een persoon te ondervragen, is een beschikking van de voorzitter van de rechtbank vereist. De commissaire judiciaire stelt de toegestane vragen en noteert de antwoorden.
In beide gevallen beschrijft hij wat hij ziet en hoort, zonder een mening te geven of juridische conclusies te trekken.
Het verzoekschrift
- Indienen bij de voorzitter van de bevoegde rechtbank van eerste aanleg (of bij de voorzitter van de gespecialiseerde afdeling). Het bevat een beknopte uiteenzetting van de feiten en de redenen, en vermeldt de plaats, de te ondervragen persoon en de te stellen vragen.
- De voorzitter beslist zonder de andere partij te horen, onmiddellijk of uiterlijk de volgende dag. Hij kan tot 8 dagen toestaan om ontbrekende stukken aan te vullen; zo niet wordt het verzoek afgewezen.
- Bij afwijzing kan binnen 7 dagen na de uitspraak hoger beroep worden ingesteld tegen de beschikking.
De nodige stukken
- Het identiteitsbewijs van de verzoeker.
- De stukken die zijn belang aantonen: eigendomstitel, huurovereenkomst, arbeidsovereenkomst, briefwisseling.
- Het precieze adres van de plaats en de identiteit van de te ondervragen persoon.
- De lijst met vragen, precies en beperkt tot de vast te stellen feiten.
De uitvoering
- Een commissaire judiciaire ter plaatse kiezen. Hij mag alleen optreden binnen het rechtsgebied van het hof van beroep waar hij gevestigd is. Zijn erelonen volgen een wettelijk tarief en worden vóór zijn optreden betaald.
- Binnen 30 dagen handelen. De beschikking moet binnen 30 dagen na de afgifte worden uitgevoerd; daarna moet een nieuwe worden gevraagd.
- De vaststelling en de ondervraging. De commissaire judiciaire gaat ter plaatse, stelt de feiten vast en stelt de toegestane vragen. Hij noteert de antwoorden, of de weigering te antwoorden, in een proces-verbaal in drie exemplaren.
De bewijskracht van het proces-verbaal
Het proces-verbaal van ondervraging is een authentieke akte. Het Hooggerechtshof (thans het Hof van Cassatie) oordeelde dat wat de commissaire judiciaire erin vastlegt omdat hij het zelf heeft gezien en gehoord, alleen via een valsheidsprocedure (inscription de faux) kan worden betwist (arrest nr. 3820 van 21 september 2010).
De rechter beoordeelt vervolgens wat de antwoorden bewijzen in de procedure ten gronde. Vandaar het belang van precieze vragen, opgesteld met het oog op die procedure.
De procedure vanuit het buitenland voeren
U hoeft niet in Marokko te zijn. Een advocaat die is ingeschreven bij een Marokkaanse balie kan het verzoekschrift indienen, de uitvoering door de commissaire judiciaire opvolgen en u het proces-verbaal bezorgen. Het volstaat hem de stukken en de nuttige gegevens toe te sturen.
Elke situatie vereist eigen vragen, afgestemd op de latere procedure. Voor een specifieke situatie kunt u uw vraag schriftelijk voorleggen.